Grote consternatie in de Hemel, want God was toornig en flink ook. “Nietsnutten!”, donderde Hij. “Lapzwanzen!” Je kon een speld horen vallen. Zo erg was het nog nooit geweest. Groepjes engelen kropen sidderend bij elkaar op de verst afgelegen wolken. “En nu allemaal een beetje zitten grienen he,” voer God voort, “van ja Heer sorry Heer, maar Michaël zei dit en Gabriël dat. Ik zou jullie er allemaal uit moeten flikkeren! Wie is hier verdomme God?”

Dat was bekend terrein voor de engelen. Ritselend hergroepeerden ze zich tot de negen koren die aanvingen Gods lof te zingen, zoals ze sinds de Schepping hadden gedaan – tot de jacht op een nieuwe messias geopend werd en alle ellende begon.

Het was, gemeten in mensenjaren, nog niet zo lang geleden dat God besloot dat het mooi was geweest. Hij riep Zijn Zoon tot Zich en sprak: “Jezus, het is tijd. We hebben ze daar beneden nu wel lang genoeg aan het lijntje gehouden. Tijd om terug te keren op aarde, de rechtschapenen thuis te brengen en het licht uit te doen.”

“Ik ga niet”, zei Jezus.

God boos: hoezo niet dan? Het staat toch geschreven? Ja, zei Jezus, in de Bijbel, maar dat is ook maar een willekeurig samenraapsel. Hoezo geloven bijvoorbeeld de moslims niet in Mijn komst?

Na een ellenlange messianistisch-eschatologische discussie kreeg Jezus God eronder en mocht Hij blijven blowen op Zijn wolk: er moest een nieuwe messias komen, en wel eentje uit het volk. Een gewoon mens met buitengewone kwaliteiten moest het worden, eentje die allerlei goddelijke beproevingen met glans zou doorstaan en ook nog een beetje de stemming erin kon houden in de puinhoop die ontstond als God definitief de stekker eruit zou trekken.

De Heere Zelf vond het allemaal maar niets. “Het is toch zeker Mijn Schepping,” bromde Hij in Zijn baard. “Mag Ik dan niet eens over de Vernietiging beslissen?” Maar Jezus had het gehoord en antwoordde: “Tuurlijk Pa, met de Vernietiging zelf kun Je doen wat Je wil. Maar Je kan de mensen niet zonder Verlosser laten zitten. Beloofd is beloofd. En dat Je Mij niet gewoon kan sturen, tsja, had Je maar niet moeten drinken voor Je weer aan deze of gene profeet verscheen.”

God probeerde Jezus een oorvijg te verkopen.

Jezus was Hem te snel af.

“Lummel,” zei God.

II

Hoe vind je een nieuwe messias onder het volk? Dat is een lastige klus, zelfs voor God. Er zijn boeken volgeschreven over hoe God de boel manipuleert zodat uiteindelijk een of andere Uitverkorene geboren wordt die dan iets voor elkaar bokst. Maar de werkelijkheid is aanmerkelijk weerbarstiger. In een vlaag van ijdelheid had de Heer de schepselen naar Zijn evenbeeld immers behept met vrije wil. Konden ze Hem uit vrije wil aanbidden, of na zachte dwang in elk geval uit vrije keuze. Prachtig toch? Liever één loftuiting uit overtuiging dan een ziljoen uit dwang, meende God. De Hemel is geen Noord-Korea.

Daar had Hij toch even buiten de waard gerekend, want nu kon er dus niet maar even iemand worden voorbestemd om de boel te verlossen. Voor je het weet gaat ie wat anders doen, en als Je dan zo iemand met teveel superpowers uitgerust hebt komen er geheid ongelukken van.

Nee, geen intelligent design voor de nieuwe messias. Een situationele benadering van het begrip verlossing leek de Goddelijke Vergadering der Drievuldigheid uiteindelijk gepaster. De Raad van Aartsengelen bevestigde dat. Creëer omstandigheden die vragen om een messias, en zie of er eentje opstaat. Leg die persoon (“Nee hè, mag het ook al een vrouw zijn?”, verzuchtte God, Die erg van de oude stempel is) – leg die persoon dus meteen een vet contract onder de neus (leidinggevende functie aan het hoofd der hemelse heirscharen, beloning: eeuwig tronen ter rechterzijde van de Heere Zelf) en voilà: een oplossing waar iedereen zich in kan vinden, behalve de Duivel natuurlijk, want die moet het onderspit delven.

Dat was de theorie. Maar in de praktijk bleek die weinig waard: de organisatie van het Koninkrijk der Hemelen was hopeloos verouderd. Leuk, zo’n situationele benadering, en ze waren er ook erg goed in, vroeger in de zandbak, toen je nog gewoon één uitverkoren volk had en een zootje heidenen met krakkemikkige afgoden. Dat was een eitje. Maar nu? Miljarden mensen in krankzinnig complexe structuren die al lang niet meer voortborduren op enige Schrift. Ja, het was hoog tijd om het allemaal op te doeken, zoveel was duidelijk. Dus werd er aangevangen met moderniseren.

III

Het kostte een hoop gezever, gekrenkte engelenego’s, twee wereldoorlogen plus een hoop schermutselingen, de uitvinding van de atoombom en nogal wat regen. Maar toen zat er uiteindelijk toch maar mooi een volledig toegeruste Taskforce Messias 2000 aan Gods rechterzijde. Het was 1960 en alles was geregeld. Alles? Op een kleinigheid na dan. Niemand wist aan welk profiel de nieuwe verlosser moest voldoen.

“Hoe kunnen we nou messias-waardige situaties creëren als we niet weten wat we van onze messias willen,” klaagde Michaël, die voorzitter was. God krabde Zich in Zijn baard en riep Zijn Zoon. “Jezus,” sprak God, “wat zou Jij gedaan hebben bij Je terugkeer op aarde?”

Jezus grinnikte.

“Nou?”

Jezus wou het niet zeggen. “Ga eerst Zelf maar eens kijken,” zei Hij. “Verder heb Ik wel een tip: zorg dat de mensen het gevoel hebben dat het einde der tijden al aangebroken is. Dan gaan ze wel nadenken. Eerder niet.”

De engelen van de Taskforce gingen opgetogen aan het werk. Einde der Tijden spelen, dat zagen ze wel zitten. God beknorde Jezus nog een beetje omdat Hij toch wel nieuwsgierig was over dat aardse gedoe. Wat spookte Zijn Zoon allemaal wel niet uit daar? Maar Jezus bleef maar een beetje grinniken.

“Okee,” zei Hij op het laatst, “als Je het echt weten wilt: in de hemel is geen bier, zeggen ze op aarde. Dat klopt, vooral ook in overdrachtelijke zin. Meer zeg Ik niet.” God schudde Zijn hoofd en mompelde afkeurend in Zijn baard. Intussen werkte de Taskforce de Cubacrisis, de Spoetnik en de moord op Kennedy af.

De Schepper stond nog te fronsen over de confrontatie met Zijn Nageslacht toen Gabriël aanklopte. Gabriël was woordvoerder van de Taskforce, conform zijn aloude rol als boodschapper. God voelde de bui al hangen: als ze die glijer van een Gabriël op Me afsturen kun je er donder op zeggen dat er hommeles is. En ja hoor: Gabriël hield een gloedvolle presentatie, met een heldere uiteenzetting van theorie en strategie, veel terminologie en ook een goede dosis humor, maar de moraal van het verhaal: er waren nog verbeterpunten.

“Verbeterpunten?”, bulderde de Heer, en Gabriëls verzorgde vleugels verloren een flink pak veren. “Verbeterpunten Mijn reet! Jullie engelen zijn Me een bekrompen zooitje kleinburgers bij elkaar! Durf toch eens groot te denken! Het is hier de Hemel en Ik ben de HEERE uw God, en Ik draag je op een messias te vinden zodat we het einde der tijden kunnen beginnen. En wat doen jullie? Jullie zijn bezig een kast te kiezen uit de Ikeagids om je vinexhuisje te meubileren. Schei nou toch uit!”

Gabriël droop af.

IV

Vanaf toen ging de Taskforce Messias 2000 grootschaliger te werk. Vietnam, black power, popmuziek en LSD werden gebundeld in een meerjarenplan dat rond 1975 de messias moest opleveren, zodat er nog voldoende tijd over zou zijn om hem (of haar) te trainen voor het echte werk. Aanvankelijk leken er aardig wat geschikte kandidaten, maar sommige werden vermoord (Martin Luther King), andere werden gek (Charles Manson), weer anderen stierven door een overdosis of door domme pech. In 1972 werd het project afgeblazen.

Wat nu? God besloot het heft in Eigen hand te nemen. Hij ontbond de Taskforce, stookte de Koude Oorlog flink op en strooide kwistig met rampen, plagen en hongersnoden. De engelen keken toe en deden hun best hun medelijden en gêne te verbergen. Had die Ouwe nou nog niet door dat niemand wakker lag van die Oudtestamentische kunstjes?

Heel de jaren ‘80 ploeterde God voort. Een kernramp hier, een ontplofte space shuttle daar, een flinke olieramp, een decennium vol vreselijke plastic muziek en kleding – het baatte niet: geen messias stond op. Integendeel: de mensheid keerde in zichzelf. Genotzuchtig consumentisme voerde de boventoon, alle betrokkenheid bij de wereld en het hogere verdween.

God gaf het op. Zo werd het niets. Prompt viel de Muur en stortte het Oostblok ineen. Een nieuwe wereldorde brak aan, verkondigden de leiders op aarde.

Daar werd God woest van. Nieuwe wereldorde? Dat lag altijd nog wel in de handen van de Heer! Als dat ongedierte niet snel Mijn zegen af komt smeken dan… dan… de Raad van Engelen wist Hem nog net te weerhouden toen Hij op het punt stond de hele wereld onder water te zetten. “Niet doen, Heer,” zei Uriël, de aartsengel die vroeger Noach nog gewaarschuwd had dat ie een ark moest bouwen en vlug. “Een Heer van Uw kaliber valt niet in herhaling.”

Hm, deed God, en streek over Zijn baard. Wat dan wel?

En Uriël stak van wal.

V

Op aarde vlogen de jaren voorbij. God luisterde naar Uriël, en Uriël zei dat 2000 ook maar een getal was. Jezus Z’n sterfdatum was ook een mooi ijkpunt, en daarmee zouden maar weer mooi 33 jaar gewonnen zijn. Met alle opgedane ervaring moest het toch lukken een goeie nieuwe verlosser te vinden? Daar kon God Zich in vinden, en ook het plan van de aartsengel leek veelbelovend. Dus gaf de Heer Zijn fiat.

En zo kwam het dat kort voor het jaar 2000 vier teams van engelen aan de slag gingen, elk onder leiding van een aartsengel. De situationele aanpak bleef bestaan, maar de vier teams konden afzonderlijk invloed uitoefenen op elke situatie, naar goeddunken van de leidinggevende aartsengel. Te verwachten viel dat Michaël, bijnaam “De Generaal”, voor wat vuurwerk op het slagveld zorgen zou, terwijl Rafaël (“De Kwakzalver”) enge ziektes leverde. Gabriël en de boys van communicatie zouden met wat laster en wat misverstanden in touw gaan en Uriël wist van donder, bliksem, storm en aardbevingen. Samen zouden ze de perfecte situatie scheppen waarin de verlosser op zou kunnen staan. “So You Think You’re A Saviour Y2K” kon beginnen.

Aanvankelijk waren er wat opstartproblemen. De millenniumbug van Gabriëls team miste body, omdat geen van de aartsengelen kaas gegeten had van computers. Maar God sprong bij en vormde uit zand een uitstulping op het hoofd van Uriël, die immers toch al van elektriciteit wist. Intussen smeedde Michaël echter al een veel grootser plan, en dat was 11 september. Toen Gabriël er lucht van kreeg deed hij er een schepje bovenop: leugens en desinformatie leidden tot oorlog in Afghanistan en Irak, plus angst voor terreur en burgerrechtenschendingen in de hele westerse wereld. Gabriël en De Generaal hielden niet op met high-fiven, tot ergernis van de andere twee teams. Uriël ging een beetje overstromen en aardbeven hier en daar. Katrina maakte heel wat los, net als diverse aardbevingen wereldwijd, maar Rafaël liet het telkens afweten, weekhartig als hij is, en de andere twee waren te druk met rotzooi trappen. Een nieuwe verlosser was nog lang niet in zicht.

VI

In 2008 brachten de vier aartsengelen rapport uit aan de Schepper. Ja Heer, veel dappere pogingen, maar nee Heer, tot nu toe geen resultaat.” God knikte en zweeg lange tijd. “Opstartproblemen, Heer,” fleemde Gabriël. “Kinderziektes, Heer,” teemde Rafaël. God hield Zich in, zei alleen met verstikte stem: “Maak voort”.

Dat deden de engelen. Ook al wisten ze weinig van financiën, de kredietcrisis was snel op poten gezet. En omdat ook aartsengelen al doende leren, struikelde de wereld van dieptepunt naar dieptepunt. Geen verlosser.

En zo kwam het dat God uitbarstte in ongekende toorn, dat Hij nietsnutten! riep en dat alle engelen van de weeromstuit aanvingen te doen waarvoor ze geschapen waren: zingend de Heere loven. De vier aartsengelen stonden er beteuterd bij. “Jongens,” zei God, met wanhoop in Zijn stem, “wat beginnen we nu? We zijn al 50 jaar bezig een verlosser te maken, en er is nog helemaal niets van de grond gekomen. Zien jullie dan niet hoe jullie Vader omhoog zit? Begrijpen jullie dan niet dat Ik die verlosser echt nodig heb, omdat we hier anders de tent wel kunnen opdoeken? Nu al zijn er nog maar weinig mensen die in Mij geloven. Vooral als je het procentueel bekijkt, of gewogen op basis van inkomen per gelovige capita. Alleen de armen in de uithoeken steunen Me nog een beetje. Maar ik heb ook Mijn trots, begrijpen jullie? Pappa wil iets betekenen, een voorbeeld wezen voor Zijn kinderen. Maar als Pappa een Slappe Ouwe Zak blijkt, dan lachen Zijn kinderen Hem uit en luisteren ze niet meer naar Hem. Nou komt dat in de beste families voor, maar Ik ben nog altijd wel de HEERE. Dus geef die lui op aarde nou eens goed hun vet. Carte blanche. Laat ze beven en sidderen, wenen en tandenknarsen, net zolang tot die ene mens zich verheft en wij onze messias hebben. Het zou tijd worden.”

Met lood in de schoenen togen de engelen weer aan het werk. Ze overlegden lange tijd, onderling en met de engelen uit hun teams. Toen 2011 aanbrak kwamen ze goed beslagen ten ijs. Via Twitter en Facebook hielden ze elkaar nauwgezet op de hoogte van hun plannen. Toen Uriël bijvoorbeeld een evenement “11 maart Japan aardbeving” aanmaakte, kreeg hij meteen drie vind-ik-leuks en drie voorname gasten. “Wat gaan jullie doen?”, vroeg de organisator aan zijn collega’s, maar ze postten slechts smilies ten antwoord. Hij zou wel zien.

Aardbeving, tsunami, kernramp, zelfs een paar kleine besmettelijke ziektes. Radioactief eten, leugens van regeringen, economische problemen. Heel goed allemaal. Maar: geen verlosser. Of het moest Angela Merkel zijn, die zich haastte kernenergie af te schaffen in Duitsland. “Een verlosser? Dát wijf?”, zei God. “Laat Me niet lachen. Bovendien, ze deed het alleen omdat ze stemmen verloor aan de Groenen. Voort.” Dat deden de aartsengelen, opgelucht dat de scheldpartij ditmaal uitbleef.

VII

Zo kreeg de talentenjacht pas echt vleugels in 2011. Onder de nieuwe vlag “Heaven’s next Saviour” spoelden onheil en rampspoed over de wereld, van overstromingen en stormen tot droogte en hongersnood, terwijl de financiële misère de pan uit rees. Tijdens schaarse pauzes zagen de aartsengelen God glunderend meekijken en goedkeurend knikken.

Toen het juli werd zorgden Gabriël en Michaël voor een verrassing. Sinds 2000 hadden zij naast hun godsdienstoorlogen in het diepste geheim gewerkt aan nog een project. Dat moest nog krankzinniger worden dan de uitzichtloze guerrilla’s in de woestijn. In Europa en Amerika zorgde Gabriël voor totale desinformatie van grote groepen mensen. Hij verspreidde geruchten over massa-immigratie als kolonisatiepolitiek en zaaide religieuze angst en haat. Want het was allemaal leuk en aardig om islamieten op te stoken om het Westen aan te vallen, eigenlijk was het veel slimmer om het Westen de moslims aan te laten vallen. Verlossers komen meestal uit onderdrukte bevolkingsgroepen.

Toen de desinformatie goed liep en de Tea Party, de PVV en soortgelijke organisaties de wind in de zeilen hadden, stak Michaël de lont in het kruitvat. In Noorwegen vermoordde een Noor tientallen Noorse representanten van de zogenaamde “linkse kerk”, omdat die ervoor zou zorgen dat Europa gekoloniseerd werd door moslims. De waanzin ten top. Als dit nog niet voelde als het begin van het einde der tijden, wat dan wel? Rafaël en Uriël zagen groen van jaloezie. De verlosser zou nu wel snel opstaan.

Toen ging de telefoon. “Met God,” zei de Heer. “Ja, Satan hier,” zei de andere kant van de lijn. “Wat spoken jullie toch allemaal uit daarboven? Zo zout heb ik het nog nooit gegeten. Wat een bende! Zo kwaadaardig had ik het zelf niet kunnen verzinnen. Ben Je wel helemaal lekker?” God begon een reprimande af te steken, maar Satan viel hem in de rede: “Nee, geen smoesjes nu, God. Wat zullen we nou hebben. Ik dacht dat we duidelijke afspraken hadden gemaakt. Jij doet goed, ik ben het kwaad. En dan krijg ik dit. Ik ben behoorlijk pissig. En teleurgesteld, ook. Je had me tenminste even kunnen vertellen hoe de vork in de steel zit. Maar nee, daar is Meneer de Heer te Goed voor. Nou, Je bekijkt het maar met die Schepping van Je. Ik hang de hel aan de wilgen en kap ermee. Succes verder.”

Kosmische kiestoon.

God zuchtte.

Toen begon alles in de hemel te schuiven en te glijden. Het blauwe gewelf vertoonde steeds meer scheuren, de frisse witte wolken werden zwart en regenden uit in olieachtige druppels. Alle vleugels werden kaal tot op het bot, terwijl de engelen verschrompelden. Alles stortte ineen.

God stond te midden van het geweld. Hij keek zowaar opgelucht. Zonder hel als fundament was er geen hemel. Geen plek dus om de uitverkorenen naartoe te laten komen. Geen verlosser meer nodig. Opgelost.

Eindelijk kon Hij met pensioen. Op aarde moesten ze het voortaan zelf maar uitzoeken.

I’m heading home

The dream is done

Space Age is over now.

De laatste space shuttle is terug aan de grond en rijp voor het museum. NASA heeft de eerste drieduizend mensen ontslagen. Dat worden er nog veel meer. Want Amerika heeft alle plannen overboord gezet ten gunste van een mens op Mars in 2025. Oftewel: bekijk het maar met je ruimtevaart. De race tegen de Rus was leuk, maar inmiddels roepen Wall Street en het Midden-Oosten. Ook een soort Mars, met al dat zand. En Major Tom? Die schoot Reagan lang geleden uit de lucht in het kader van de War on Drugs. In 1986 ontplofte de Challenger, in 1988 werd een drugsvrij Amerika een officieel beleidsdoel. Dromen van daarbuiten maakte plaats voor oorlogen om olie. De wereld is er niet mooier op geworden, maar nog altijd even blauw. En er is niets dat ik kan doen.

Een maand sinds de fatale dag. In de morgen ging Griekenland failliet, en van minuut tot minuut gleden we verder af. Ierland volgde, Portugal, Spanje, Italië. Rond het middaguur hield het op met regenen en brak zowaar de zon door, en voor wie niet aan radio, tv of internet gekluisterd zat leek het een mooie dag te worden, de eerste sinds lange tijd deze zomer.

Maar tijdens de lunch begon zich af te tekenen wat er aan de hand was. Pinautomaten werkten niet meer, banken sloten inderhaast hun deuren. Daarna ging het snel bergafwaarts. De premier was niet van de tv te slaan, maar veel te zeggen had hij niet. Of we kalm wilden blijven en vertrouwen op de regering, die hard werkte aan een oplossing. Zijn gezicht asgrauw, van zijn gebruikelijke frisse opgewektheid niets meer over.

Die avond was het geld waardeloos geworden. De minister van financiën zei dat hij het fiksen zou. Beelden van veldslagen in de knoflooklanden stroomden de huiskamers binnen. Er werd met scherp geschoten, zeiden de doodsbange correspondenten. Ook in Nederland brak paniek uit. Winkels werden geplunderd, vooral supermarkten en bouwmarkten. Voor elektronica had vrijwel niemand oog. Wat moet je met een televisie als je niets te vreten hebt?

Nog een paar dagen wisten de politie en het leger de meute in het gareel te houden. Toen vielen de telefoonnetwerken uit en al gauw ook periodiek de stroom. Transistorradio’s brachten vertwijfeld nieuws: de euro was opgeheven, banken waren failliet, Turkije had delen van Griekenland bezet. Inderhaast werd nog geprobeerd een nieuwe valuta uit de grond te stampen, maar omdat alle Europese landen in complete chaos verkeerden kwam de handel niet op gang. Papier, inkt, elektriciteit voor de persen, benzine voor de distributie van het nieuwe geld, niets was voorhanden, of inmiddels al geplunderd of verwoest. Het kantoor van De Nederlandsche Bank stond al de tweede dag in lichterlaaie.

In karavaan ontvluchtten we de steden, alles achterlatend behalve het beetje eten dat iedereen in huis had, en misschien wat gereedschap. Met vijf vrienden vertrok ik, er zijn er nog drie over. Een heeft zich dood gevochten om zijn eten te beschermen, de ander is ‘s nachts verdwenen, ergens in een bos bij Utrecht. We dachten dat we hem hoorden schreeuwen, maar dat kan ook verbeelding zijn geweest. Het bos zat vol met plukjes mensen, velen doodsbang, maar altijd strijdlustig. Als je dichterbij kom sla ik je schedel in.

Wat nu? We proberen ons te organiseren, te verbinden met anderen die van goede wil zijn. Ergens op de vlaktes van Noord-Duitsland moet er toch nog ruimte zijn om in gemeenschap te gaan leven van het land. We hebben sterke mensen nodig om het te verdedigen. En we zoeken mensen die nog messen hebben, of misschien een bijl. Helaas lijken de meeste van dat soort lieden gesteld op de wet van de jungle. Gebrand op de oorlog van iedereen tegen iedereen. A life solitary, poor, nasty, brutish, and short. Wie had gedacht dat Hobbes’ nachtmerrie ooit nog eens realiteit zou worden? Het Europese project moest dat voor altijd uitbannen, en nu zijn we er erger aan toe dan ooit tevoren.

Nu zit ik hier te schrijven, in een vervallen watermolen. We zijn hier al twee dagen, omdat iemand van ons ziek is. Ik vrees dat ze het niet gaat halen, maar dat durf ik niet te zeggen. We moeten haar achterlaten en door gaan, maar ik kan het niet over mijn hart verkrijgen om het te zeggen. Het moreel is al een week beneden alle peil, want het is ver lopen en het eten is karig en streng gerantsoeneerd. Gelukkig komen we nog maar weinig gewelddadige groepen tegen. Gisteren hebben we onze plek met succes verdedigd tegen een groep uitgehongerde idioten. Beesten waren het, maar zwakke. Ze zijn zelf gevlucht. Zelf heb ik nog niemand gedood, maar mijn vriend heeft er al drie. Nu een van ons het loodje dreigt te leggen vragen we ons allemaal in stilte af waar we het allemaal nog voor doen. Hebben we een keuze? Nee. We moeten door. Opgeven is geen optie.

Waarom schrijf ik dit? Na dertig dagen onbegrijpelijk waanzin is schrijven eigenlijk absurd. Maar misschien is dit een afscheid. Of een vertwijfelde poging om nog hoog te houden wat Europa door de eeuwen heen uit duisternis verheven heeft. Een nieuw begin terwijl de brand nog woedt. Een roos op het graf met 12 sterren. Het is voorbij. Alles begint opnieuw.

Ook al staat het beeld van de universiteit als fabriek (“rendement”) hier niet ter discussie, het ligt wel aan de basis van het fenomeen dat de auteurs menen te moeten bestrijden met seksuele discriminatie. De universiteit, specifieker de bacheloropleiding, is niet langer een plek waar de student geestelijk gevormd en gevoed wordt, maar begint zorgwekkend veel op een lopende band te lijken. Het curriculum is verworden tot een checklist van collegedeelname, vaste werkwijzen met een opvallende voorkeur voor samenwerking, vaste papers met vaste dimensies en vaak vaste onderwerpen en verplichte presentaties. Het rendement van een student wordt bepaald aan de hand van de snelheid waarmee zij/hij deze hordes neemt. Er is geen ruimte voor verdieping, verbreding of afwijking van het stramien.

Tel daarbij op dat de kwaliteit van colleges nogal eens te wensen over laat. Sommige hoogleraren en docenten zijn betere onderzoekers dan sprekers. Hun hoorcolleges scheppen meer verwarring dan verheldering of zijn gewoon oeverloos. In de werkgroepen bepaalt de zwakste schakel het tempo, als de tijd al niet verloren gaat aan overwegend bedroevend slechte presentaties van studenten. Maar omdat aanwezigheid verplicht is, moet de student toch opdraven, anders volgt uitsluiting van tentamendeelname en dus studievertraging (lager rendement). Wie klaagt wordt doorverwezen naar de evaluatie na afloop.

In de afgelopen tien jaar heb ik acht jaar gestudeerd. Vrijwel elk jaar heb ik 60 punten of meer behaald. Vrijwel elk jaar ook dreigde uitsluiting van een of meer vakken omdat ik weigerde de meest onzinnige werkgroepen te bezoeken. Tijdens gesprekken met bijvoorbeeld studie-coördinatoren kreeg ik dan te horen dat dergelijke klachten over de betreffende colleges en docenten bekend waren, maar dat er niets aan te doen viel. En of ik volgend jaar maar terug wou komen.

Dit klimaat van buigen of barsten, slikken of stikken en eten wat de pot schaft staat in mijn ogen haaks op de idealen van kritische mondigheid, zelfstandigheid en zelfontplooiing die verbonden zijn met academische studies. Het is het gevolg van het denken in termen van rendement, gekoppeld aan de financiering per diploma. De universiteit is een sleepnet geworden: laat de studenten maar toestromen, dan zullen er ook wel tussen zitten die daadwerkelijk iets van hun studie zullen maken.

Maatregelen als het bindend studieadvies, extra herkansingen en zomerscholen zetten dan ook geen zoden aan de dijk, laat staan seksuele discriminatie op grond van goedkope clichés over sekseverschillen. De zelffelicitatie van de vrouwelijke auteurs (“vrouwen presteren beter”) kan met net zo’n goedkoop cliché gepareerd worden: vrouwen zouden volgzaam en conflictvermijdend zijn. Naar college omdat het moet, niet omdat je er iets opsteekt, en zo als groep gedijen in een schools klimaat. Met zulke academici winnen we de oorlog wel.

Als dan het rendement omhoog moet, dienen we als eerste het seksisme overboord te zetten. Het sleepnet kan er vervolgens achteraan, samen met de schoolsheid. In de plaats komt selectie aan de poort, door middel van een motivatiebrief, een proeve van bekwaamheid (essay, opstel, onderzoek) en op grond van resultaten van de middelbare school – waarmee de lat meteen ook daar flink hoger komt te liggen. Wil je studeren? Dan zal je ervoor moeten werken. Of je nu een vrouw bent of een man.

Ingezonden brief aan NRC Next, 19 juni 2011. Niet geplaatst uiteraard, wel een verontschuldiging.

Mooi, toch? Jazeker. Maar in die vijf jaar is er ook iets verloren gegaan. Want toen ik aan het einde van mijn studie Nederlands de verkapte uitnodiging om te promoveren afsloeg, deed ik dat omwille van een droom. Een droom die ik vermoedelijk koester sinds groep 3, toen ik leerde lezen en schrijven. Sinds die tijd ben ik betoverd door het woord, als bouwsteen van werelden. Kilometers boeken heb ik verslonden, kilo’s papier heb ik beschreven met hele en halve verhalen.

Ik ging Nederlands studeren om de droom te verwezenlijken. Ik zou mij voeden met de traditie en wat de handen van vele vergeten en bekende meesters hadden voortgebracht, om vervolgens goed beslagen ten ijs te komen met een meesterwerk dat al het andere zou doen verbleken.

Tijdens mijn studententijd schreef ik een roman die de verwachtingen moest inlossen. Een jaar nadat ik was begonnen was ik een illusie armer en zag ik in dat het niet goed genoeg was. Intussen ontving ik compliment op compliment van gastschrijvers die college gaven aan mijn universiteit: vooral blijven schrijven jongen, jij hebt iets in je dat eruit moet.

Maar voorbij mijn scriptie lag de grote boze wereld waarin je over geld beschikken moet om van te leven. En geld krijgen de meeste mensen uit een baan. Maar elke dag vroeg op en vrij vragen als je eens iets anders wilde doen dan je dagelijks geploeter? Daarvoor ben ik toch iets te eigenzinnig. Dus besloot ik het talent dat mij werd toegedicht ook in te zetten voor mijn vreten. Er wordt over het algemeen beroerd geschreven, dus iemand die een rechte zin kan produceren was ongetwijfeld erg gewild. En als kwaliteit een prijs heeft, blijft er genoeg tijd over om te werken aan dat meesterwerk.

Vijf jaar verder blijkt dat een illusie. Ik heb geschreven wat een ander wil in ruil voor zijn geld om van te leven. Schrijven is een plicht geworden, een kwestie van routine. Ik ben verworden tot een kruidenier die elke dag zijn bonen telt en uitrekent dat hij daarvan ook deze maand wel weer rond zal kunnen komen. De maand erop wordt het echter krap, dus moet hij weer langs de deuren leuren met zijn waar. En alles omwille van het geld.

De essentie van een burgerlijk bestaan is het streven naar veiligheid en zekerheid. Ik ben met open ogen in de val getrapt en heb de droom geofferd voor die zekerheid. In mei werd ik 30 en zat ik met al mijn vrijheid al ruim 5 jaar op de verkeerde weg. Vrijheid van is niet hetzelfde als vrij zijn tot. Is dit nu de beruchte quarter life crisis, het gevreesde dertigersdilemma? Kan zijn, maar wat heb je eraan: een antwoord op de vraag hoe het verder moet krijg je er niet van.

Want wat zijn nu werkelijk de opties? De financiële zekerheid maar overboord gooien misschien? Voortaan geen kutklussen meer aannemen die wel geld in het laatje brengen maar ook veel energie kosten omdat ze zo vervelend zijn? Of gewoon die hele tekstschrijftoko opdoeken, in een bar gaan werken en dag en nacht schaven aan wat geschreven worden moet? Dat laatste, waarschijnlijk, hoewel de eerste ook al een goede stap zou zijn. Maar daar zit een probleem. Want kruideniers dromen niet. Die tellen alleen hun bonen.

Het is druk in het park, want als de gladde advocaatjes en de krampachtige internetyuppies op het terras kruipen komen hun gedroomde opvolgers uit alle hoeken en gaten opdraven, met hun plaidjes en zonnebrillen en slappe Zaanse stokbroden en koelboxen met roseetjes. Hier en daar kruipt en kraait hun kroost al rond, want dat duurbetaalde krappe hok moet vol (waar voor je geld) en die bakfiets ook. Gelukkig wordt er ook gevoetbald en is er zowaar nog luide kutmuziek te horen. Laatsten der mohikanen.

Als zij (dus hun van dit verhaal) hun kamp opslaan is dat natuurlijk strategisch ver genoeg van ander bruisend leven, want je moet elkaar de wind niet uit de zeilen nemen en aanstoot geven waar het kan.

Vertellen ze elkaar, hun van dit verhaal dus. Niet dat iemand opkijkt van de kruidige Afghaan, de blikken bier (lauw al gauw) die opgedronken buiten de kring worden getieft en het algemeen gekrakeel, van die die over die heenrolt en dan per ongeluk expres een hoek vangt en dan luid kanker! roepend de aanval inzet, zonder gevolg natuurlijk behalve dat een batterij blikken omdondert over schoenen, peuken, telefoons en wat al niet. Godverdomme! Ik zal je krijgen, hondekop.

Er zijn overigens ook veel honden in het park.

De resten van de slappe Zaanse stokbroden zijn allang van de kraaien en het wordt koud nu. Een zwerver fietst voorbij vanaf het bankje verderop. Hij zat daar heel de dag met zijn maten blikken krachtig bier weg te hijsen en hun stembanden stuk te schreeuwen in verwensingen naar elkaar.

De zwerver pleurt met fiets en al in het pisbosje. Ze brullen van het lachen. Hij krabbelt er weer uit, vertrekt geen spier en fietst weg. Het strand is ver en ze hebben er geen bosjes, feliciteren ze elkaar. En geen zwervers ook om erin te vallen. Hahaha!

De nacht valt. Het is koud. Alles wat brandbaar is wordt geofferd in een schamel vuur. Het is haast tijd om te gaan. In de verte klinkt geblaf. Van grote, zwarte honden. Het komt dichterbij en klinkt naar bloed en kwijl dat schuim wordt op hangende hondenlippen die om zware kaken golven bij elke woeste grauw.

Vier rotweilers stieren dwars door het pisbosje, de zwerver erachteraan. Hij klakt met zijn tong, de honden stuiven op hen af. Eén steekt zijn jas in de fik en zwaait er in paniek mee naar de hellevegen. De zwerver lacht een akelige lach.

In de morgen is het grasveld ongerept. Er hangen druppels dauw aan de langste sprieten. Een duif koert in een boom, zijn roep echoot als over een schoolplein. De eerste zwervers schuiven aan op hun bankje, met een verse voorraad krachtig bier. Ze zijn stil nog, bleek. Over een paar uur zit het hier weer vol. De kraaien verheugen zich op hun Zaanse stokbrood en maandag gaat de beurs weer open. Annemarie is zwanger en het voorlopig koopcontract is getekend. Vandaag wordt het net iets lekkerder dan gisteren, want aan het frisse briesje af en toe kon je duidelijk merken dat de zomer nog heel, heel ver weg is.