Het is wat obligaat, een beetje afgezaagd en misschien zelfs een tikkeltje overbodig om nu aandacht te besteden aan het eerste jubileum van de aanslagen op het World Trade Center in New York, tegenwoordig vooral bekend als "9/11". Aan de andere kant is het goed om stil te staan bij deze gebeurtenis, die inmiddels, met de wijsheid van achteraf, als niets minder dan een keerpunt in de geschiedenis bestempeld kan worden.

Maar wat voor aandacht moeten we er nog aan besteden, zonder open deuren in te trappen of te herhalen wat al duizend keer gezegd is? Natuurlijk was het allemaal heel erg en dramatisch, en ook de reactie van Amerika was (en vooral is) heel erg en dramatisch en doet meer kwaad dan goed, maar dat wisten we al lang.

Het gonst momenteel van de complottheorieën; ook daar valt weinig over te zeggen, behalve dat ik even kwijt wil dat ook ik van mening ben dat het allemaal geen zuivere koffie is; daar wil ik nog aan toevoegen dat ik Loose Change, die docu waar nu zoveel ophef over is, heel toevallig via het forum van Geenstijl al ergens in januari had gezien - althans half, want toen begon internet vast te lopen, en het duurde een paar dagen vordat alles weer normaal was. Toeval of de CIA? Je weet het niet, en eerlijk gezegd wil ik het ook niet weten.

Intussen worden we al vijf jaar geterroriseerd met terreuralarmen. Vliegen? Dat betekent tegenwoordig dorst lijden en op je sokken door de metaaldetector. Regelmatig verschijnen berichten dat er weer zoveel terreuraanslagen verijdeld zijn, maar in deze tijd van spin doctors, Big Brother (niet het tv-programma) en uitgekiende multimediale reclamecampagnes weet je nooit helemaal zeker wat er nu van waar is.

De Groene Amsterdammer publiceerde in het laatste nummer een heel aardig essay over de wereld van 10 september 2001, waarin de auteur op grond van gewichtige intellectuele publicaties en het nieuws van alledag 'de sfeer' van die tijd probeert te reconstrueren. We waren met van alles bezig en op veel dingen voorbereid, blijkt wel, maar niet dit. Integendeel, de stemming was nog altijd te vergelijken met het begin van de jaren '90: het echte kwaad was met de val van het oostblok de wereld uit en 'het einde van de geschiedenis' (Francis Fukuyama) lag om de hoek.

Nu ligt die kreet te zonnen op hetzelfd eiland waar Elvis, Tupac en de wereldvrede al jaren resideren, en is het crisis en doemdenken wat de klok slaat. 'Clash of civilisations', ja zelfs 'WO III' zijn ervoor in de plaats gekomen: de Ondergang van het Avondland onder de woestijnvoeten van barbaarse volkeren is op handen. Niet dat dat besef nu overal is doorgedrongen of zelfs maar voet aan de grond heeft, maar toch smeult het idee onder veel van de huidige maatschappelijke en (wereld)politieke problemen, van de hangjongeren op de hoek tot de oorlogen in het Midden-Oosten.

En dáár wil ik het op deze plaats over hebben: de enorme vlucht die het wij-zij denken heeft genomen. 'Wij', het zogenaamde Westen, voelen ons van alle kanten bedreigd: China zal 'onze' economische hegemonie overnemen, vrezen wij - ook al vreesden wij vijfentwintig jaar geleden hetzelfde toen Japan nog een lagelonenland was - en 'de moslims' hebben het op 'onze' cultuur (specifieker wordt het niet) voorzien, van buitenaf (Irak, Iran, Hamas, Hezbollah) en van binnenuit (Mo B. en Samir Azzouz maar ook hun vele Britse collegae).

De politiek reageert met steeds striktere wetgeving die die 'Westerse verworvenheden' waar 'wij' zo trots op zijn en die 'zij' door de plee wensen te spoelen steeds verder uithollen, en de publieke opinie wil bloed zien en valt ten prooi aan kneuterigheid en een walgelijke xenofobie. 

Dat moet anders. 'Het Westen' manouvreert zichzelf op deze manier zélf in een soort underdog-positie: 'wij' worden bedreigd en daarom kruipen 'we' zo diep mogelijk in onze schulp. 'We' zetten onze stekels op om alles af te stoten wat 'ons' mogelijk zou kunnen bedreigen, en weigeren naar onszelf te kijken. Ik laat Irak en Afghanistan nog buiten beschouwing: wat daar gebeurt is evident verkeerd, want met die oorlogen roept het Westen het kwaad over zichzelf af.

Nee, het gaat om de houding van de Westerse landen, die zichzelf nog altijd zien als superieur; het gaat om hun - onze! - kolonialistische neiging, het gegeven dat wij uitbuiting en onderdrukking in feite gewoon toestaan, zij het oogluikend want toegedekt onder een zee van keurmerken en een massa liefdadigheid en goede doelen.

Inderdaad, er zijn enorme groepen mensen die geen nagel hebben om aan hun gat te krabben, door toedoen van Westerse hebzucht en onderdrukking. Geen wonder dat zij bereid zijn hun leven te offeren om wraak te nemen, wraak voor hun ellende, hun door honger, onrecht en (lokale) repressie omgekomen familie en vrienden en wraak voor de moedwil waarmee de uitzichtloosheid in stand wordt gehouden door de mensen achter de knoppen - het Westen. De Islam tiert welig temiden van dergelijke menselijke puinhopen, zoals elke godsdienst zou doen: als je niet te vreten hebt en overal altijd de mindere bent, wend je je vanzelf tot het dichtsbijzijnde opperwezen. Als dan je onderdrukker zich ook nog eens gaat richten tegen dat opperwezen, door zijn geboden met voeten te treden en zijn volgelingen als vuil te behandelen, is helemaal het hek van de dam: de geweldsspiraal die ontstaat wordt al gauw geweldig steil. Massa's mensen voelen zich persoonlijk aangevallen in elke actie van Israël en Amerika en, onvermijdelijk, ook van Europa - de bleekgezicht, de christen, de westerling, allemaal zijnze onderwerp van dodelijke haat.

Nadat we vijf jaar dieper en dieper de duisternis in zijn gestruikeld, is het tijd ons te bezinnen. In plaats van eindeloze oorlogen te voeren tegen de gehele - ja, de gehele - bevolking van het Midden-Oosten, moet het Westen zich inspannen om die mensen niet meer als tweederangs wereldburgers te beschouwen; zij moeten gevoed worden en gekleed, hun industrieën moeten op de been geholpen worden en hun binnenlandse markten moten niet langer overspoeld worden met de overschotten van de onze. Het zal lang duren, maar uiteindelijk zal de haat verdwijnen en zullen de imams, mullahs en ayatollahs hun greep op het volk verliezen - de Grote Satan zal zo groot niet meer zijn en die burqa is eigenlijk veel te warm voor de heersende weersomstandigheden.

Tsja. Wat valt er te zeggen? Ik ben maar een blogger uit talloos veel miljoenen. Gelukkig sta ik niet alleen - ik wil hier twee krachtige culturele referenties kwijt. De eerste is een artikel van Anil Ramdas ; de tweede is een leestip: in De Duivelsverzen van Salman Rushdie, u weet wel, dat boek dat hem de fatwa van Khomeini opleverde, staat een prachtige passage over een imam in ballingschap in Londen. U leest daar, zwart op wit, hoe 'zij' een westerse metropool ervaren, en geloof me, u zult begrijpen. En knikken, en zeggen, Ziurdt, je hebt gelijk.