“Balkenende: mens faalde, niet markt”. Dat kopt de NRC vandaag. Inderdaad heeft onze Grote Roerganger het over de crisis. Niet de markt heeft gefaald, het zijn individuele bankiers die er een zooitje van hebben gemaakt. Laten we dus vooral doorgaan met collectieve goederen privatiseren en regels opstellen, want als we alles maar goed reguleren en de burger aanspreken op zijn eigen verantwoordelijkheid, dan komt het alsnog goed.

Balkenende zou er goed aan doen om eens zijn neus uit de Bijbel te halen en een goed boek te lezen. Of gewoon eens zelf te denken. Ja, hij was hoogleraar, maar weet u in welke discipline? Juist, Balkie was bijzonder hoogleraar Christelijk sociaal denken over maatschappij en economie. En dan ga je rare dingen roepen.

Bijvoorbeeld dus dat de crisis voortkomt uit het handelen van slechte mensen. Hadden er andere mensen aan de knoppen gezeten op Wall Street, in de City en op de Zuidas, dan was er niets aan de hand geweest. Dan waren banken niet allerlei boekhoudkundige trucs gaan uitvoeren, dan was niemand op het idee gekomen om producten met lage rendementen om te gaan zetten in goudmijntjes met gigantische risico’s. Nee, als er geen slechte mensen hadden gezeten hadden de aandeelhouders niet om meer rendement gevraagd, hadden commissarissen niet aan hun eigen gewin en hun old boys network gedacht en hadden andere banken zich niet zo gretig overgegeven aan het nieuwe spel.

De markt deugt, de mensen niet. Maar hoe zijn die slechte mensen dan aan het roer van de grote banken gekomen? En waarom? Omdat de markt om hen vroeg. Hier met de centen, schreeuwden de aandeelhouders, en er was geen wet of regel of toezichthouder die hen een strobreed in de weg legde.

De crisis is ontstaan door een overmaat aan markt. Waar te graaien valt, zullen mensen graaien. Het onderscheid tussen goede en slechte mensen is minimaal, als je het al kunt maken. Verantwoordelijkheid werkt misschien op microniveau, tussen Jantje en Pietje die elkaar helpen, maar niet in de kolossale kantoortorens van de moderne zakencentra.

Balkenende geeft dus weer eens glansrijk blijk van een gebrek aan inzicht en visie, ditmaal zo totaal en overdonderend, dat het toch echt tijd wordt die man eruit te flikkeren. Of misschien moeten we hem maar privatiseren, dan zullen we eens zien hoe het afloopt.