Mensen vragen mij wel eens: “Zeg Ziurdt, wanneer komt die roman die iedereen wil lezen nou eens uit?”

Dergelijke vragen stemmen mij droef.

Een roman schrijf je niet op een achternamiddag. Zeker niet de Roman Die Iedereen Wil Lezen. Ook niet als je dat met kleine letters wenst te schrijven.

Helaas wil het geval dat mensen dat steeds vaker vergeten. Ook mensen die romans schrijven. U bent waarschijnlijk wel bekend met bepaalde tirades op deze plek, waarin wij beweren dat het slecht gesteld is met de Nederlandse literatuur. Welnu, wij kunnen u verzekeren: dat is zo. En hoe komt dat? Omdat iedereen maar denkt dat zijn of haar nietige belevenisjes, beschreven langs onnodige en potsierlijke taalkundige kronkelwegen, de naam roman waardig zijn. Ja, de naam pleeroman, dat is wel toepasselijk, maar dat is gelijk zo denigrerend dat het óók potsierlijk wordt. Wegwerproman.

Voilà.

U schudt smalend het hoofd en verzucht van die Ziurdt, die kan ook alleen maar kankeren, maar d’r komt niets uit die kerel z’n poten, lekker makkelijk.

Ik hoop niet dat u dat doet, want ook al heb ik een gezonde voorliefde voor kankeren, toch is het geen uitvlucht. Ik zou een hele poëtica kunnen verzinnen en op deze plek neerflikkeren, maar daar heeft niemand wat aan terwijl het toch een hoop werk is. Een negatieve poëtica daarentegen, oftewel een flinke scheldpartij, kost een stuk minder moeite en dient wel degelijk een doel: vaststellen wat niet goed is kan bijdragen aan totstandkoming van het goede.

Een roman is geen konijn dat op een dag komt langs huppelen, het is geen gebraden duif die je in de mond vliegt, het is geen waar gebeurd verhaal dat je iets anders, opgeleukt, vertelt. Een roman, en zeker de Roman, is het product van noeste arbeid. Zomaar een boek komt misschien uit het onbeduidende leven van iemand die toevallig erg wollig schrijven kan, de Roman komt uit de bodemloze diepte van de fantasie. Pure fictie, waar vindt je het nog.

Dan is er natuurlijk ook nog de taal. Als het weer eens gehaktdag is, zal ik u demonstreren uit wat voor eenvoudige kunstgrepen de moderne Nederlandse poëzie bestaat, om van het proza nog maar te zwijgen. Natuurlijk, niet iedereen is een Nijhoff of een Vestdijk of een Reve, maar om dan maar het absolute tegendeel te leveren is ook weer zo wat. Maar in het land der blinden is eenoog koning, om het daar maar weer eens op te gooien. Wie het aandurft of zelfs interessant vindt om min of meer alledaagse emoties in een vrijwel vormeloze stroom van vreemd afgebroken zinnen en vreemde woordkeuzes over de lezer uit te gieten is meteen Dichter, ook al is het gedicht doorzichtig als het licht. Oeh, dat klonk diepzinnig nietwaar? Nee! Het is een walgelijke metafoor! Hij staat er omdat het rijmt! Punt! Basta! Maar als we de moeite zouden nemen om er een aantal bladzijden mee vol te plempen en het in drievoud in een gefrankeerde envelop met bijgevoegd een dito retourenvelop op te sturen aan een armlastige uitgeverij vol kleurrijk bestolade alpinopetten en roodbebroekte spencers, dan waren wij volgende week ook Dichter, god ja, Dichter, wij treden in de voetsporen van Homerus, van Maerlant, van Vondel, maar ook en vooral van Kloos en Lucebert en al die anderen van wie wij dagelijks leren in de schoolbanken zonder dat wij aanvoelen waar de heren het nu zoal over plachten te hebben, nee, denk je eens in, Dichter, eeuwige roem, want er zijn al veel Dichters geweest en we kennen ze allemaal nog, al was het maar van naam, Dichter dus zouden wij worden, en dan zouden wij er vervolgens tot ons onnoemelijk verdriet achter komen dat er geen haan naar ons kraait behalve nog een handvol kleurrijk bestolade alpinopetten en roodbebroekte spencers, en hooguit nog een stelletje vroegoude mafkezen die bleek om de neus van de knagende levensangst die hen op de hielen zit artistiek doen alsof het een lieve lust is. Waar is de seks, waar zijn de drugs, waar is die verdomde rock ’n roll? Niet in je gedichten, dus al helemaal niet in je roem van twijfelachtig allooi. Klaar, over, leef ermee. En leef ook met die ene kunstminnende doch buitengewoon bleke, spichtige en niet weinig puisterige grijze muis die na het nuttigen van vele glazen tandbedervend slechte rode wijn aandurfde om een gesprek met je te beginnen, waarna je hem/haar toch maar mooi in bed gekregen hebt. Beter wacht je niet.

Dat is het literaire klimaat in Nederland. Het is misschien wel inherent aan iets als een literair klimaat: dat het bestaat uit een hechte kliek jongbestorven lintwormen, allemaal op zoek naar een warm plekje diep in de aars van een Grote Schrijver of dito Schrijfster, maar bij ontstentenis daarvan zich dan maar onledig houdend met het in groten getale proppen van veren in aarzen van anderen, zij het van elkaar, zij het van de mindere sterren aan het firmament, zij het van de geëerde doden die zij bij het leven nog wel konden schieten maar nu te dood zijn om zich te verweren en de welverdiende spot met hen te drijven.

Dat is al jaren, al eeuwen het literaire klimaat in Nederland, en een mens moet van goeden huize komen om daarin de Roman Die Iedereen Wil Lezen ter wereld te brengen omdat voortdurend de vertrutting op de loer ligt, de verleiding om een goed verkopend trucje toe te passen en daarmee de eeuwige roem een weekje in bruikleen te mogen nemen. Nee, laat ons lekker loeren in ons duister hoekje en broeden op het ei waaruit het Kwaad van Letterland zich zal bevrijden, een zwak en weerloos Romannetje Waar Weinigen Nog Iets In Zien Maar Dat Weldra Zal Uitbotten Tot De Grote Verschrikkelijke Roman Die Iedereen Wil Lezen En Als Zodanig, Gelijk Een Donderslag Bij Heldere Hemel, Het Hele Preutse Bloedeloze Lettervolkje Tegen Zich In het Harnas Jagen Zal, Doch Waarvan Hij Zich, Als Ware Hij Een Mythische Reus En Niet Slechts Een Stuk Drukwerk, Hol Lachend En Zonder Omzien Vanaf Keert, Om Eindelijk Eens Die Zompige Bende Hier Te Laten Voor Wat Het Is En Over De Grenzen Te Kijken. De wereld is immers groot.